Skip to content

Harcerstwo na terenie Torunia od 1918 do 1939 roku

Celem niniejszej pracy jest przedstawienie działalności harcerstwa męskiego w Toruniu od I wojny światowej do 1939 roku. Zwrócona będzie uwaga na powstanie drużyny męskiej, współzałożycieli, pierwszą siedzibę formalną, przyrzeczenie harcerskie, likwidację drużyny, a następnie jej odnowienie. Opisuje również uczestnictwo druhów w wojnie polsko-bolszewickiej oraz edukację harcerzy.

 

Powstanie drużyny

Męska drużyna harcerska formalnie powstała 15 września 1917 roku z inicjatywy ks. Marianna Pączka, a ich siedziba znajdowała się w udostępnionym pomieszczeniu przy kościele św. Jakuba w Toruniu[1]. Współzałożycielami byli Feliks Beszczyński, Tadeusz Osiński, Stanisław Bocheński, Roman Truszczyński, Bronisław Ronatowski i Teodor Żuchowski. Drużyna ta za patrona swojej jednostki wzięła gen. Tadeusza Kościuszkę. Drużynowym został druh Seweryn Kuchta, pracujący jako nauczyciel. Chwilę później jego mieszkanie, które znajdowało się przy ulicy Mostowej 16, stało się siedzibą drużyny, składającej się z 32 uczestników[2]. Drużyna podlegała Głównej Kwaterze Skautkowej w Poznaniu. Skauci z Torunia byli bardzo aktywni w swoich działaniach m.in. jako jedyni z Pomorza pojechali na zlot w okolice Poznania. Większość członków tej drużyny pracowało, dlatego ciężko było zorganizować dłuższe wyprawy[3].

 

czuwaj

 

Koniec i ponowne rozpoczęcie działalności

W lipcu gubernator wojskowy wydał rozkaz o zakończeniu działalności harcerzy na terenie Torunia. Oficjalnie harcerstwo nie istniało, jednak druhowie nie zaprzestali swoich prac, spotykali się na ul. Żeglarskiej 24, gdzie zaczęto prowadzić działania niepodległoście. Słaba sytuacja Niemiec doprowadziła do wznowienia drużyny przed zakończeniem wojny.  Seweryn Kuchta, który wrócił z wojny, został aresztowany. Druhowie Kazimierz Kopczyński, Stanisław Bochowski, Franciszek Majewski, Bronisław Ronatkowski, Tadeusz Osiński, Konrad Ziółkowski i Teodor Żuchowski nie chcieli podzielić losu swojego drużynowego, dlatego przedarli się do Wielkopolski, żeby wstąpić do Wojska Polskiego[4]. Dzięki zwycięstwu w powstaniu wielkopolskim polskich żołnierzy, Niemcy uwolnili jeńców m.in. dh. S. Kuchtę. Ostatecznie w listopadzie 1918 roku do Torunia ponownie oficjalnie zawitało harcerstwo  –  drużyna dostała nową nazwę I Toruńska Drużyna Harcerska.

 

Toruń w 1920 roku
Toruń w 1920 roku

 

Okres międzywojenny

Do drużyny harcerskiej chciało wstąpić wielu ochotników, dlatego dnia 14 sierpnia 1919 roku została podzielona na trzy drużyny. Skauci z miasta i Bydgoskiego Przedmieścia zrzeszali się w ramach I Toruńskiej Drużyny Harcerskiej, która była podzielona na 4 zastępy. Dzięki uczniom z Gimnazjum im. M. Kopernika powstała 29 kwietnia 1919 r. VI Toruńska Drużyna Harcerska im. Zawiszy Czarnego. W Toruniu działały jeszcze dwie drużyny męskie: II Toruńska Drużyna Harcerska im. Mikołaja Kopernika, która później została włączona z powrotem do I drużyny oraz III Toruńska Drużyna Harcerska im. Bolesława Chrobrego[5].

Pod koniec roku stworzono samodzielną kampanię harcerską podporządkowaną zachodniej Straży Obywatelskiej. Skauci tej drużyny przygotowywali miasto do przejęcia przez gen. Józefa Hallera. Jeden z druhów Zdzisław Szczygłowski przedarł się do Francji, aby dotrzeć do armii Hallera.

Po wyzwoleniu miasta 18 stycznia 1920  roku ożywiła się działalność harcerska[6]. Od kwietnia 1920 roku drużyną dowodził druh Nowak z przybocznym Jankowskim. Po wojnie harcerze nadal byli aktywni m.in organizowali różne wyjazdy do Popiołów, Fortecy Plauen, Służewa, Chełmży, Elsnerody, Barbarki i Łysomic, oraz zdobywali nowe sprawności. Podczas takich wyjazdów harcerze uczyli się alfabetu Morse’a, budowania szałasu, kuchni i latryn. Szkolono ich w tropieniu i podchodach oraz uprawiano gimnastykę.

Po wybuchu wojny polsko-bolszewickiej pięciu druhów dołączyło do armii ochotniczej i wyruszyło na front. Trzech z nich zmarło, a pozostała dwójka pomagała w Straży Obywatelskiej bądź w Czerwonym Krzyżu.

W roku 1920 stworzono warsztat ślusarski dla drużyny harcerzy. Zakład został okradziony, a z powodu braku funduszy nie odnowiono go.

W Toruniu w roku 1920 istniało 6 drużyn męskich. Założona w lecie 1917 r. przez Seweryna Kuchtę I Drużyna im. Tadeusza Kościuszki, składała się z młodzieży pozaszkolnej – grupa ta była przeważnie rzemieślnicza. II Drużyna im. M. Kopernika funkcjonowała przy państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim, III Drużyna im. Bolesława Chrobrego przy Szkole Wydziałowej, IV Drużyna im. gen. J. Hallera przy Państwowym Seminarium Nauczycielskim Męskim, V Drużyna im. ks. J. Poniatowskiego przy Szkole Powszechnej nr 4, VI Drużyna im. Zawiszy Czarnego przy Państwowym Gimnazjum im. M. Kopernika[7]. W 1923 roku hufiec męski zwiększył się o trzy nowe drużyny: VIII Drużynę im. Jana Sobieskiego, IX Drużynę im. S. Żółkiewskiego i X Drużynę im. J. H. Dąbrowskiego.

Pod koniec czerwca 1938 roku podczas pobytu w Toruniu marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego można było zobaczyć defiladę oddziałów harcerskich z przysposobieniem wojskowym z podniesionymi szablami[8].

Przez kolejne lata hufiec żył swoim życiem a mianowicie organizowano wycieczki, szkolenia, imprezy społeczne, integracje międzynarodową, zawody sportowe, zdobywanie stopni, pracę społeczne itp. Harcerstwo toruńskie interesowało się uruchomieniem radiostacji krótkofalowej. Kilku skautów rozpoczęło budowę stacji nadawczo-odbiorczej[9].

[1] L. J. Welker, Kalendarium harcerstwa w Toruniu 1917-2007, Toruń 2007,s.7.

[2] L. J. Welker, Śladami lilijki w grodzie Kopernika, Toruń 2002, s.7.

[3] J. Jankowski, Harcerstwo Pomorza Gdańskiego i Kujaw 1911-1945, Warszawa 1988, s.40.

[4] Ibidem, s.41.

[5] L. Welker, Kalendarium…, s.8.

[6] J. Jankowski, op.cit., s.120.

[7] J. Jankowski, op.cit., s.120.

[8] Ibidem , s.111.

[9] Ibidem, s.116.