Skip to content

Imperium Mongołów

Ojczyzną Mongołów są obszary dzisiejszej Mongolii, Mandżurii oraz południowo–wschodniej Syberii. Zajmowali się oni przede wszystkim pasterstwem, gdyż mało urodzajne ziemie Azji zmuszały ich do prowadzenia koczowniczego trybu życia. Wiek XII przyniósł wśród Mongołów rozwarstwienie majątkowe. Bogacze uzależniali od siebie uboższych członków plemienia, tworząc tzw. ordy. One z kolei łączyły się w większe jednostki plemienne, na czele których stał wódz, nazywany wielkim chanem. Jemu przysługiwała nieograniczona władza nas współplemieńcami. Poprzez walki staczane przez poszczególne plemiona kształtowały się pierwsze państwa barbarzyńskie, ale były one jednak efemerydami.

 

Czyngis Chan
Czyngis Chan

Jeden z chanów mongolskich Temudżyn, po zjednoczeniu licznych plemion zorganizował w 1206 roku państwo  i przyjął tytuł wielkiego chana – Czyngis Chana. Posiadał on zdolności organizacyjne, które umożliwiły mu wyćwiczenie dotychczasowych koczowników i utworzenie armii przynoszącej liczne sukcesy militarne. Ci Mongołowie z czasem zostali nazywani Tatarami. W 1211 roku zaatakowali Chiny i narzucili im swoje panowanie. W planie Czyngis Chana było utworzenie państwa składającego się z plemion turskich. Swoje sukcesy zawdzięczali nowej taktyce i organizacji wojska. Byli podzieleni według systemu dziesiętnego: na dziesiątki, setki, tysiące i dziesiątki tysięcy. Żołnierzy obowiązywał rygor, nie mogli samowolnie przenosić się do innego oddziału. Dowódcy oddziałów byli sobie hierarchicznie podporządkowani. Armie poruszały się szybko, potrafiąc zaskoczyć przeciwnika, a było to spowodowane tym, że składały się głównie z konnicy bez taborów. Naczelny wódz nigdy nie brał osobistego udziału w walkach, swój punkt dowodzenia mógł opuścić po zakończeniu bitwy lub po ogłoszeniu odwrotu. Każdą wyprawę poprzedzał dokładny wywiad na temat danego terenu. Jego celem było ustalenie warunków geograficznych i zbadanie oporu przeciwnika.

Mongołowie rozszerzali swoje państwo, osiadając w zdobytych krajach. Jednak zastałym tam ludom i ich władcom nie narzucali żadnego porządku organizacyjnego ani religii. Wymagali jedynie, aby ci płacili na rzecz wielkiego chana daniny, a także dostarczali wojsko na kolejne wyprawy. Mongołowie byli bezlitośni dopiero w momencie nielojalności lub niepłacenia daniny – wtedy władców tych ludów wzywano na dwór wielkiego chana, skąd nie wracali już żywi. W podbitych krajach zacierali ślady zniszczeń wojennych, dlatego też odbudowywali zniszczone miasta, rozwijali handel i przemysł, jak również dbali o kulturę i naukę.

Imperium mongolskie
Imperium mongolskie
Imperium mongolskie XIII w. (źródło: tataria.eu)
Imperium mongolskie XIII w. (źródło: tataria.eu)

Swój sukces organizacyjny Mongołowie zawdzięczali temu, że potrafili od podbitych ludów przejmować ich największe osiągnięcia, dlatego też posługiwali się pismem chińskim, według chińskich wzorów była zorganizowana kancelaria, posiadali również świetnie wyszkoloną pocztę konną.

Mongołowie coraz dalej sięgali swoimi ambicjami wojennymi. Początkowo celem stała się Ruś. W 1223 roku została stoczona bitwa pod Kałką, w której książęta ruscy wspierani przez Połowców odnieśli klęskę w starciu z Tatarami. Czyngis Chan zmarł w 1227 roku. Umierając, podzielił swoje państwa na cztery części – Ugedej otrzymał Mongolię, Tuluj – Mongolię Wschodnią, Czagataj – Turkiestan, natomiast Batu Chan Chorezm i Step Kipczacki. Ten ostatni też zaczął realizować plany ojca dotyczące Rusi, dlatego od 1236 roku rozpoczął właściwy podbój Rusi, którego uwieńczeniem było zdobycie i spalenie Kijowa w 1240 roku.

Kolejnym celem Mongołów stały się Polska oraz Węgry. Głównym zamierzeniem było zajęcie Węgier, ale w celu pozbawienia Węgier pomocy ze strony sąsiadów zdecydowali się również na zaatakowanie Polski oraz Siedmiogrodu. Korpus skierowany na ziemie polskie po krótkim oblężeniu zdobył Sandomierz, po czym zajął Kraków, a następnie skierował się na Śląsk i Wrocław. Tam też wojska tatarskie spotkały się z armią Henryka Pobożnego, co doprowadziło do starcia pod Legnicą 9 kwietnia 1241 roku. Kolejnym punktem ataku byli mieszkańcy Węgier, których również Tatarzy pokonali, docierając pod sam Adriatyk. Nie doszło jednak do trwałego podporządkowania ze względu na wiadomość o śmierci chana. Batu Chan wycofał wtedy wojska, aby móc stanąć w walce o władzę. Polska jeszcze dwukrotnie stała się obiektem ataku tatarskiego – w 1259 roku oraz 1287 r., jednak nigdy nie doszło do uzależnienia Polski od Tatarów. Z krajów zaatakowanych w tym czasie, jedynie Ruś pozostała pod zwierzchnictwem Mongołów. Ustanowili oni tam swoich namiestników, którzy nazywali siebie baskakami. Ich głównym zadaniem było ściąganie z ludności daniny. Tatarzy stawiali również wymogi książętom ruskim – aby mogli sprawować dotychczasową władzę, musieli uzyskać jarłyk, czyli pisemną zgodę. Na takim władcy spoczywała odpowiedzialność za utrzymanie porządku na Rusi, a więc stawał się on niejako przedstawicielem Tatarów na ziemiach ruskich. Pierwszym takim wielkim księciem był Jarosław. Natomiast najsłynniejszym jednak wśród tych książąt pozostał Aleksander Newski, który odniósł zwycięstwo nad Szwedami, w walce stoczonej nad rzeką Newą.

Bitwa pod Legnicą
Bitwa pod Legnicą

Jednak z czasem przyszedł też kres państwa mongolskiego. Postępujące rozbicie religijne spowodowało rozluźnienie wzajemnych stosunków pomiędzy dzielnicami. W chanatach zachodnich panował islam, a na wschodzie zaś buddyzm. Mongołowie odcinali się powoli od kultury wschodniej tracąc tym dotychczasowe osiągnięcia swoich przodków.

 

T. Manteuffel, Historia Powszechna. Średniowiecze, Warszawa 1995, s. 252-262

M.Chmaj, W. Sokół, J. Wrona, Historia. Repetytorium dla kandydatów na studia prawnicze, historyczne, politologiczne i socjologiczne, Warszawa 2009, s. 390-391

H. Manikowska, J. Tazbiowa, Historia. Średniowiecze, Warszawa 1998, s. 120-124