Skip to content

Integracja europejska w latach 60. XX wieku

Integracja europejska w latach sześćdziesiątych XX wieku skupiała się wokół polityki celnej oraz dalszej integracji. W tym czasie pojawiły się pierwsze poważne rozbieżności i spory między państwami członkowskimi. 

Na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych Francją rządził Charles de Gaulle, który dążył do stworzenia unii politycznej złożonej z państw „szóstki” oraz do zwiększenia znaczenia Francji na arenie międzynarodowej. W lutym 1961 roku zorganizowano w Paryżu, a następnie w lipcu w Bad Godesberk spotkania przedstawicieli państw członkowskich Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. W wyniku zjazdów powołano grupę, pod przewodnictwem francuskiego ambasadora Christiana Foucheta, która miała opracować plan daleko idącej integracji. Pierwszy plan Foucheta, który prezentował wyniki prac grupy, został zaprezentowany w październiku 1961 roku.

W przedstawionym planie pojawił się traktat założycielski Unii Europejskiej. Planowano utworzenie współpracy międzynarodowej opartą na wspólnej polityce zagranicznej. Według planu najważniejszym organem unii miała był Rada składająca się z szefów rządów. Innym organem miała być Komisja Polityczna, która miałaby znajdować się w Paryżu i wykonywać decyzje podjęte przez Radę.

Państwa członkowskie miały zastrzeżenia wobec zaprezentowanego planu. Założenia nie podobały się zwłaszcza Belgii i Holandii, które miały obawy dotyczące zmniejszenia pozycji NATO w Europie. Dodatkowo Holandia naciskała, aby do wspólnoty dołączyła Wielka Brytania. Na to natomiast nie chciała zgodzić się Francja. W związku z tym w styczniu 1962 roku komisja Foucheta przedstawiła nowy projekt, do którego ostatecznie naniósł poprawki prezydent de Gaulle. Plan zakładał zachowanie odrębności politycznej państw członkowskich. Projekt określał pogłębienie współpracy w sferze obronności, polityki zagranicznej, nauki i kultury oraz gospodarki.

Również ten plan został negatywnie przyjęty przez członków Wspólnoty. Powodem odrzucenia była postawa Francji, która nie była skłonna do głębszej integracji oraz polityka przez nią stosowana. Generał de Gaulle dążył do wyparcia amerykańskich wpływów z kontynentu. Francja blokowała również akces proamerykańskiej Wielkiej Brytanii do EWG. Kolejną przyczyną niepowodzenia realizacji planu Foucheta były obawy państw Beneluksu i Włoch przed nagłym zbliżeniem Francji i Republiki Federalnej Niemiec. Kolejną próbę kompromisu podjął Attilio Cattani, jednak ukazała ona kolejne różnice w poglądach przedstawicieli państw członkowskich Wspólnot.

W 1963 roku Wielka Brytania wykazała zainteresowanie przystąpienia do Wspólnoty. Jednak polityka ówczesnego prezydenta Francji doprowadziły do niepowodzenia integracji. Chęć jednoczenia przejawiały również Dania, Irlandia i Norwegia. Jednak weto francuskie wobec Wielkiej Brytanii zamknęło państwo skandynawskim drogę do rozmów. Natomiast rozpoczęły one działania, które miały w przyszłości umożliwić im akces do wspólnoty. Kolejne próby o przyjęcie do EWG podjęto w 1967 roku i również wtedy rozszerzeniu wspólnoty sprzeciwił się prezydent de Gaulle.

Jednym z założeń polityki francuskiej było pogłębienie współpracy z Republiką Federalną Niemiec. W styczniu 1963 roku Charles de Gaulle i Konrad Adenauer podpisali Traktat Elizejski, zwany Traktatem Przyjaźni. Przewidywał on regularne spotkania szefów państw i rządów oraz ministrów obu krajów. Współpraca obejmowała także szkolnictwo, zakładała powołanie wspólnej komisji ds. młodzieży. Traktat był próbą zmniejszenia wpływów anglosaskich w Europie.

Kolejną z koncepcji promowanych przez generała de Gaulle w latach sześćdziesiątych była polityka „pustego krzesła”. Państwa Wspólnot przystąpiły do dalszej integracji gospodarczej poprzez włączenie do wspólnej polityki sektora agrarnego. Właśnie na tym tle doszło do kolejnych zgrzytów między członkami. Francja nie była zadowolona z planów podziału środków przeznaczonych na rolnictwo. Nie odpowiadało jej propozycja podejmowania decyzji większością głosów W 1965 r. państwo odmówiło dalszego udziału w posiedzeniach Rady Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej. Zabieg ten sparaliżował prace wspólnoty na 7 miesięcy.

Ostatecznie politycy zawarli w styczniu 1966 roku porozumienie w Luksemburgu zwane kompromisem luksemburskim. Polegał on na przyjęciu założenia, że debata w Radzie EWG ma być prowadzona do momentu osiągnięcia jednomyślności w przypadku „ważnych narodowych interesów” jednego z państw członkowskich. W rezultacie kompromis luksemburski zakończył polityczny kryzys, który mógł doprowadzić do rozpadu Wspólnot.

Powodzenie polityki francuskiej w Luksemburgu skłoniło generała de Gaulle’a do podjęcia najbardziej drastycznego kroku w jego karierze. W czasie konferencji prasowej w marcu 1966 roku zakomunikował o braku potrzeby ingerowania Stanów Zjednoczonych w politykę europejską. Następnie wysłał do wszystkich członków NATO notę dyplomatyczną, w której poinformował o wycofaniu Francji z struktur militarnych sojuszu. Decyzja de Gaulle’a była kolejnym wyrazem dążenia do osłabienia pozycji USA na kontynencie europejskim.

W połowie lat sześćdziesiątych XX wieku istniały trzy Wspólnoty europejskie: Europejska Wspólnota Węgla i Stali, Europejska Wspólnota Gospodarcza i Europejska Wspólnota Energii Atomowej. Powstał pomysł, aby ustanowić wspólne organy dla istniejących już instytucji. W kwietniu 1965 roku w Brukseli podpisano traktat fuzyjny, na mocy którego powstała jedna Komisja Wspólnot Europejskich i jedna Rada Ministrów. Miało to ułatwić koordynację działań Wspólnot i zwiększenia ich skuteczności.

W grudniu 1969 roku odbyła się dwudniowa konferencja w Hadze. Najważniejszymi celami posiedzenia szefów państw i rządów członków Wspólnot było omówienie otwarcia rynku rolnego oraz podjęcie rozmów z Wielką Brytanią na temat przyłączenia kraju do Wspólnoty. Chęć przyłączenia zgłosiły również inne państwa: Irlandia, Dania i Norwegia. W czasie spotkania podjęto pięć uchwał, m.in. podjęcia rozmów z w/w krajami oraz plan utworzenia unii walutowej i ekonomicznej. Spotkanie w Hadze uchodzi wśród specjalistów zajmujących się integracją europejską za początek drugiego etapu integracji.

W lat sześćdziesiątych Europejska Wspólnota Gospodarcza rozbudowała umowy handlowe z państwami spoza Wspólnoty oraz związkami i organizacjami. Układy te stwarzały uprzywilejowane stosunki EWG z państwami, z którymi zawarto porozumienia. Pierwszy kontrakt został podpisany w 1961 roku z Grecją. Obejmował on prawa i obowiązki obu stron, zasady działania oraz sposoby postępowania. Porozumienie podpisano na 12 lat i zawierało punkt dotyczący możliwości przyszłego przystąpienia Grecji do EWG. Kolejne układ stowarzyszeniowe podpisano w 1964 roku z Turcją i 1970 roku z Maltą.

Działania Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej wykraczały poza kontynent europejski. W lipcu 1963 roku w Jaunde w Kamerunie podpisano układ o stowarzyszeniu EWG z 18 państwami afrykańskimi. Traktat założycielski zakładał również pomoc finansową dawnym koloniom francuskim, włoskim i belgijskim. Właśnie część tych obszarów znalazła się wśród w/w osiemnastki, która przyznała ulgi celne członkom Wspólnoty. W 1969 roku zawarto drugą konwencje w Jaunde, która rozszerzała wzajemne zobowiązania uczestników.

Niewątpliwym sukcesem integracji europejskiej było wprowadzenie w lipcu 1968 roku unii celnej. Zniesiono cła między państwami „szóstki” i ustanowiono ich wysokość wobec państw spoza wspólnoty. W kolejnych latach wprowadzono ujednoliconą politykę transportową, m.in. poprzez rozbudowę infrastruktury drogowej oraz ujednolicenie zasad dotyczących bezpieczeństwa i kosztów transportu.

Proces integracji, który miał miejsce w Europie w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, stanowił podwaliny dzisiejszej Unii Europejskiej – jej kształtu i instytucji. Wspólne działania, przede wszystkim w sferze gospodarczej, doprowadziły do rozwoju państw członkowskich.

Mimo ożywianej działalności i entuzjazmu zwolenników integracji europejskiej nie wszystkie pomysły zostały zrealizowane. Należy w tym miejscu wspomnieć przede wszystkim o fiasku utworzenia Europejskiej Wspólnoty Obronnej i Europejskiej Wspólnoty Politycznej. Wiązało się to z istnieniem innej struktury militarnej formującej nie tylko państwa „szóstki” jakim było NATO. Inną przyczyną był opór niektórych członków przed ściślejszą integracją. Wbrew niepowodzeniom nie zaprzestano kolejnym przedsięwzięciom przede wszystkim w sferze gospodarczej.

Sukces państw „szóstki” przejawiał się nie tylko w rosnącym potencjale ekonomicznym państw i lepszych wynikach osiąganych przez ich gospodarki, ale także w zainteresowaniu innych państw. W latach sześćdziesiątych po raz pierwszy pojawiły się postulaty rozszerzenia wspólnoty. Były one kontynuowane w następnych latach istnienia Wspólnot.

Bibliografia :

Jędraszko Andrzej, Na drodze do jednoczenia Europy, Warszawa, 2002, ss. 400.

Łastawski Kazimierz, Historia integracji europejskiej, Toruń, 2006, ss. 359.

Roszkowski Wojciech, Półwiecze. Historia polityczna świata po 1949 roku, Warszawa, 1998, ss. 635.

Tyszkiewicz Jakub, Czapiewski, Edward, Historia powszechna. Wiek XX, Warszawa, 2012, ss. 1008.