Skip to content

Litzmannstadt Getto- łódzkie getto

Dla mieszkańców Łodzi dawne getto to miejsce szczególne, bo naznaczone historią. Do dziś w mieście znajdziemy ślady dzielnicy żydowskiej…

 

Kiedy 8 lutego 1940 roku wydano rozporządzenie o utworzeniu dzielnicy żydowskiej, wszyscy Żydzi w Łodzi musieli przeprowadzić się do wyznaczonej dzielnicy – Bałut na północy Łodzi. Z kolei z Bałut wysiedlano polskie rodziny. Początkowo getto nie było ogrodzone – można było wychodzić poza wyznaczony teren, bo nikt tego nie sprawdzał. Żydzi musieli nosić gwiazdy z przodu i z tyłu, żeby mogli wyróżniać się spośród ich narodów. W pierwszych miesiącach żeby wyjść poza teren getta, wystarczyło zdjąć oznaczenia. Dopiero później ogrodzono getto, co uniemożliwiło swobodne poruszanie się po mieście.

 

Granice getta w Łodzi
Granice getta w Łodzi

Granice getta..

Litzmannstadt getto powstało na terenie Bałut i na Starym Mieście. Była to najbardziej zaniedbana część Łodzi. Na obszarze 4.13 km2 stłoczono ponad 160 tys. osób.

Granice wyznaczały następujące ulice: Goplańska, Żurawia, Stefana, Okopowa, Czarneckiego, Sukiennicza, Marysińska, Inflancka, następnie wzdłuż muru cmentarza żydowskiego, dalej ulice Bracka, Przemysłowa, Środkowa, Głowacka, Brzezińska, Oblęgorska, Chłodna, Smugowa, Nad Łódką, Stodolniana, Podrzeczna, Drewnowska, Majowa, Wrześnieńska, Piwna, Urzędnicza, do Zgierskiej i Goplańskiej. Z granic getta zostały wydzielone ulice Zgierska i Limanowskiego, ważne arterie komunikacyjne, należące do aryjskiej części miasta, co spowodowało podzielenie tego obszaru na trzy części. Z początku mieszkańcy przechodzili z jednej części do drugiej przez specjalne bramy otwierane jedynie w określonych godzinach. Przejścia te nie spełniały jednak należycie swojej roli i postanowiono o budowie trzech drewnianych mostów nad ulicami Zgierską przy ul. Podrzecznej, Lutomierską oraz Limanowskiego przy ul. Masarskiej (dzisiaj ul. Zachodnia).

 

Łódź 1940 r.
Łódź 1940 r.

 

Dlaczego Litzmannstadt?

11 kwietnia 1940 Niemcy zmienili nazwę Łodzi na Litzmannstadt, na cześć generała Karla von Litzmanna, który dowodził armią niemiecką w czasie bitwy pod Łodzią w 1914 roku. Jego śmierć w 1936 roku Führer uczcił z wielkimi honorami.

Łódź była systematycznie germanizowana przez okupanta. Przybywali Niemcy niemal z całej Europy. Domy, gospodarstwa, fabryki były zabierane Polakom i Żydom, a przekazywane nowoprzybyłym niemieckim osadnikom. Niemcy za wszelką cenę chcieli udowodnić niemieckość ziem łódzkich. Herbem Łodzi została swastyka z podwójnym załamaniem – według Niemców symbol przedchrześcijański.

 

 

Zebranie w łódzkim getcie - przemawia Mordechaj Rumkowski (źródło: www.lodzgetto.pl)
Zebranie w łódzkim getcie – przemawia Mordechaj Rumkowski (źródło: www.lodzgetto.pl)

Kim był Chaim Mordechaj  Rumkowski?

Niemcy szukali usilnie kogoś do zarządzania gettem. Kiedy nawinął im się ten starszy, siwy pan, znający język niemiecki, powiedzieli do niego: „Du wirst sein der alteste der Juden – Ty będziesz starszym, czyli kierownikiem getta”. W ten sposób został kierownikiem, a przez Żydów był nazywany „królem getta” z uwagi na jego bardzo ordynarne zachowanie. To  on decydował, kto jechał transportem do obozu w Chełmie, co było równoznaczne z wyrokiem śmierci.

Wraz z rodziną podzielił los innych więźniów. Ostatnim tramwajem pojechał na stację Radegast. Być może zmarł podczas transportu do Auschwitz lub został zagazowany w obozie.
 

Stacja Radegast…

To jedno z najważniejszych miejsc związanych z łódzkim gettem. Była punktem przeładunkowym żywności, opału, surowców dla ludności i zakładów pracy getta oraz wyrobów wyprodukowanych przez Żydów. Stała się również Umschlagplatzem dla ludzi wywożonych do obozów zagłady. Ten mały budynek był świadkiem ostatniej drogi wielu Żydów z Litzmannstadt do obozów – niestety przez wiele lat o tym nie pamiętano. Obecnie na dawnej stacji Radegast mieści się Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi.

 

Bibliografia:

1.„Dziennik. Pięć zeszytów z łódzkiego getta”- Dawid Sierakowiak

2. http://www.lodzgetto.pl/strona_glowna.html,0

3. http://www.muzeumtradycji.pl/3-historia/