Skip to content

„Obraz ludów bałkańskiego wybrzeża Adriatyku we Francji epoki Oświecenia” W. Sajkowski [recenzja]

 Debiuty, jak to debiuty, jedne są mniej, inne bardziej udane. Do monograficznego debiutu dra Wojciecha Sajkowskiego absolwenta Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, podszedłem z dużym dystansem. Francuzi opowiadający o wybrzeżu adriatyckim w epoce oświecenia? Temat, nawet jak dla miłośnika historii Półwyspu Bałkańskiego niezwykle egzotyczny.

obraz-ludw-bakaskiego-wybrzea-adriatyku-we-francji-epoki-owiecenia_202398

Autor książki wiedział, że każdy, kto zobaczy tytuł jego pracy, pomyśli tak, jak ja. Dlatego też, już w pierwszych zdaniach, stara się uzasadnić wybór tematu. Jego argumentacja brzmi bardzo przekonująco, cytując niewątpliwy autorytet, jeśli idzie o badania nad historią Bałkanów, Marię Todorovą, która stwierdza, że percepcja Bałkanów ma swoje korzenie właśnie w okresie oświecenia.

Praca podzielona jest na trzy obszerne rozdziały, które kolejno skupiają się na geografii, pochodzeniu i kulturze ludów opisywanych w źródłach francuskich epoki Woltaira i d’Alemberta. Teza tych przekazów jest bardzo jasna i charakterystyczna dla ówczesnego świata: my oświeceni i oni zatopieni w mrokach zabobonu i ciasnoty umysłowej. My cywilizowani, oni barbarzyńcy. To zestawienie towarzyszy większości relacji, przytaczanych przez Sajkowkiego. Co prawda książka dotyczy wyłącznie Francji, ale posiłkując się literaturom dotycząca percepcji Półwyspu Bałkańskiego wśród innych zachodnioeuropejskich krajów, zobaczymy, że przekonanie to było obecne wszędzie. Nie tylko w XVIII ale również w XIX a nawet XX wieku. Autor stara się nam zaprezentować początki takiego myślenia, przeprowadzając czytelnika przez różnego rodzaju relacje z epoki.

Jeśli o źródłach mowa, to niewątpliwą zaletą pracy, na którą należy zwrócić szczególną uwagę, jest obszerna bibliografia. Autor oprócz pamiętników, prasy i książek podróżniczych z epoki posłużył się również encyklopediami i podręcznikami. Wiele z tych materiałów odkrył na nowo, gdyż leżały zakurzone na półkach nienękane przez nikogo przez wiele stuleci.

Książka napisana jest językiem jasnym i zrozumiałym. Cytowania z języka obcego są podawane w tekście w tłumaczeniu na język polskim, co możemy skonfrontować z oryginałem podanym w przypisie. Ponadto autor często raczy czytelnika interesującymi przykładami stereotypów, lub schematów myślowych powszechnych w XVIII wiecznej Francji.

W tej beczce miodu musi się znaleźć jednak również  łyżka dziegciu. Chociaż efekty pracy Sajkowskiego są skierowane do wąskiej grupy badaczy, za ogromną wadę należy uznać brak wyjaśnień do poszczególnych zagadnień opisywanych przez autora. O ile wyjaśnia jak rozumiano termin Morlak w wieku XVIII nie stara się nawet odesłać czytelnika do aktualnej lektury, by ten dowiedział się, jak dzisiaj rozumiany jest ten termin. Tyczy się to również kwestii poszczególnych faktów historii ludów opisanych przez autora. Oczywiście książka dotyczy pewnej epoki i nikt nie powinien wymagać od autora szczegółowej analizy danego zagadnienia z punktu widzenia dzisiejszej historiografii. Niemniej praca dużo traci na tym, że nie umieścił on w niej odnośników do obecnego stanu badań.

Podsumowując, książka dra Wojciecha Sajkowskiego jest świetnym przykładem pracy łączącej w sobie antropologię kulturową z historią historiografii. Początkowa zapowiedź o wypełnieniu luki, jaka istnieje w pracach Božidara Jezernika i Marii Todorovej, nie wydaje się na wyrost, przeciwnie. Autor udowadnia, że zainteresowanie Bałkanami przez zachód Europy ma swój początek nie w połowie wieku XVIII ale, co najmniej pół wieku wcześniej pod koniec XVII.

Książka jest jednak skierowana do pasjonatów tego zagadnienia, i mimo bardzo przystępnego języka, treść może stanowić problem dla osoby nie orientującej się dobrze w temacie.

 

Tytuł: „Obraz ludów bałkańskiego wybrzeża Adriatyku we Francji epoki Oświecenia”

Autor: Wojciech Sajkowski

Wydawnictwo: Nauka i Innowacje

Rok wydania: 2013