Skip to content

Pierwsze Damy na Hradzie – Charlotte Garrigue Masaryk

Żony głów państw, zarówno w przeszłości, jak i obecnie, odgrywają ważną rolę w karierze politycznej swoich mężów. Niejednokrotnie przez pryzmat osobowości pierwszej damy postrzega się ich samych. Niektóre z nich pozostają w cieniu, lojalnie wspierają ambitnych partnerów życiowych w realizacji wytyczonych celów. Natomiast inne, jawnie lub skrycie wpływają na władzę i pełnią rolę szarej eminencji w państwie. Niemniej bez swych drugich połówek prezydenci nie byliby takimi, jakimi ich znamy.

 

Amerykanka, która stała się Czeszką

Według Vasila K. Škracha, bliskiego współpracownika Tomasza Garrigue Masaryka, Charlotte Garrigue Masaryk była niezwykłą kobietą o nietypowym usposobieniu – charakteryzowało je „najpiękniejsze połączenie piękna z siłą, inteligencją i głęboką wrażliwością”[1]. Uważał również, że T. G. Masaryk nie zapisałby się  na kartach historii jako twórca demokracji parlamentarnej w Czechosłowacji, gdyby nie miał u swego boku małżonki.

Tomáš Garrigue Masaryk
Tomáš Garrigue Masaryk

 

Pomimo że urodziła się i wychowywała w Stanach Zjednoczonych, to wychodząc za mąż za Czecha i mieszkając  od 1881 r. w Pradze, w pełni zaangażowała się w tamtejsze działania społeczne, humanitarne i kulturalne. Potwierdzają to słowa na tablicy pamiątkowej na budynku, który zamieszkiwali Masarykowie: „Tu mieszkała i cierpiała wielka kobieta, Ch. Garrigue Masarykova, Amerykanka z urodzenia, Czeszka duchem, oddana w pełni budowie naszej Wolności”. Do swojej ojczyzny powróciła w 1907 r. oraz 1913 r. Za pierwszym razem towarzyszył jej mąż, druga wizyta związana była z synem Janem.

Charlotte Garrigue Masaryk
Charlotte Garrigue Masaryk

 

Działaczka feministyczna i społeczna

Charlotte Garrigue Masaryk była z całą pewnością partnerem, jak też przyjaciółką swojego męża. O tym świadczy chociażby fakt, iż po ślubie w zawartym w 1878 r. w Nowym Jorku Tomasz Masaryk przyjął nazwisko żony. Ponadto w ten sposób obydwoje chcieli zademonstrować, że małżeństwo to związek dwóch równoprawnych osób. Masaryk pozostawał pod ogromnym wpływem żony w sprawach dotyczących praw kobiet, jak również klasy robotniczej. Tej pierwszej kwestii szczególnie był oddany podczas pracy w czasopiśmie „Naše doba“, w którym od 1904 r. poświęcono osobną część pt. „Ženská otázka“. Podobno również Charlotte publikowała na jego łamach pod pseudonimem. W przeciwieństwie do swojego współmałżonka, Charlotte należała do Partii Socjaldemokratycznej i nie zrezygnowała z członkostwa w niej, nawet kiedy on utworzył własne ugrupowanie – Partię Realistyczną. Co ważne, dzięki jej wcześniejszej działalności na rzecz kobiet, w pierwszej konstytucji Czechosłowacji z dnia 29 lutego 1920 r., znalazł się zapis przyznający kobietom prawo głosu w wyborach parlamentarnych.

Tomasza I Charlotte Garrigue Masaryk (źródło: kultura.sme.sk)
Tomasza I Charlotte Garrigue Masaryk (źródło: kultura.sme.sk)

 

Oddana matka

Nie ma wątpliwości, że Charlotte Garrigue Masaryk głęboko kochała wszystkie swoje dzieci[2], co potwierdzają wspomnienia najstarszej córki Alice. Według nich obydwoje rodzice byli bardzo wymagający, niemniej matka oprócz tego, iż dbała o dyscyplinę to także dawała im sporo wolności i możliwości wyrażania siebie. Ponadto, zawsze wspierała ich w trudnościach życiowych, jakie napotykali na swej drodze.

Alice, obok brata Jana, jest najbardziej znana spośród rodzeństwa. A przede wszystkim dlatego, że w zastępstwie matki (w okresie, kiedy zmagała się z problemami zdrowotnymi) pełniła funkcję pierwszej damy. Początkowo studiowała medycynę, niemniej ze względu na wadę wzroku przeniosła się na historię. Co więcej, dzięki prowadzonej korespondencji z matką z okresu jej pobytu w areszcie od 1915 do 1916, dowiadujemy się wiele na temat ich szczególnej relacji. Zmarła w 1966 r. w Chicago.

Alice Masaryk w wieku 5 lat (źródło: jamieos.smugmug.com)
Alice Masaryk w wieku 5 lat (źródło: jamieos.smugmug.com)

 

Wspomniany już Jan, w latach 1906-1913 mieszkał w Stanach Zjednoczonych, gdzie zmagał się z poważnymi kłopotami finansowymi i zdrowotnymi. W 1907 r. Charlotte przyjechała, by wspierać syna w niełatwym okresie. Jego związek z ojcem był skomplikowany, niemniej matka zawsze w niego wierzyła. Po zakończeniu I wojny światowej rozpoczął karierę dyplomatyczną, którą kontynuował także po 1939 r. na emigracji. Od 1945 r. aż do tragicznej śmierci w 1948 r. pełnił funkcję ministra spraw zagranicznych.

Na temat młodszego syna Herberta wiadomo, iż był utalentowanym malarzem, studiował we Włoszech oraz Belgii. Tak jak matka posiadał zamiłowanie do sztuki i być może ze względu na to podobieństwo, doskonale się rozumieli. Niestety zmarł przedwcześnie w wieku trzydziestu pięciu lat na tyfus w 1915 r., co Charlotte bardzo przeżyła.

Najmłodsza córka Olga była doskonałą sportsmanką. Wraz z ojcem w 1914 r. wyemigrowała do Anglii, gdzie pełniła funkcję jego sekretarki. W 1920 r. powtórnie wyszła za mąż (pierwsze małżeństwo zakończyło się rozwodem). W trakcie II wojny światowej straciła dwóch synów: Leonarda i Herberta.

Charlotte była bardzo ceniona przez swoje dzieci ze względu m. in. na jej zainteresowanie sztuką, sprawami socjalnymi oraz miłością do Czechosłowacji i troską o równouprawnienie kobiet.

 

Zmagania z depresją

Okres I wojny światowej oraz związane z nim tragedie rodzinne odbiły się negatywnie na stanie psychicznym Charlotte. W 1918 r. T. Garrigue Masaryk powrócił z emigracji jako wyzwoliciel i pierwszy prezydent niepodległej Czechosłowacji, niestety w tym czasie jego żona już przebywała w senatorium Veleslavin. Z roku na rok jej depresja się pogłębiała i niestety nie mogła tak jak wcześniej wspierać męża w pracy oraz cieszyć się jego sukcesami. Charlotte zmarła nagle 23 maja 1923 r. na zawał serca oraz udar.

Sam T. G. Masaryk często wypowiadał się, że spotkało go niewyobrażalne szczęście, iż mógł dzielić życie z Charlotte, co więcej bez niej nie rozumiałby sensu egzystencji oraz własnej misji jako polityka. Co więcej chciał napisać o żonie książkę, niestety nie zrealizował tego planu.

 

[1] Cyt. za H. Gordon Skilling, Mother and daugher. Charlotte and Alice Masaryk, Prague 2001, s. 15.

[2] Dwie córki Eleonora i Hana zmarły w wieku dziecięcym.