Skip to content

Prefekci pretorianów

Źródła wskazują, że formacje mające za zadanie utrzymywanie porządku publicznego istniały w Rzymie od początku istnienia miasta. Bardzo możliwe, że podobnie jak w innych dziedzinach życia, także i tu można dopatrywać się wpływu Etrusków.

Odziały straży przybocznej istniały zarówno w okresie królestwa, jak i republiki. W źródłach odnajdujemy wiele teorii na temat ich pochodzenia. W I w. p.n.e. w przekazach autorów antycznych Cohors Pretoria pojawiły się jako oddział mający służyć bezpośrednio przy osobie dowódcy. W historiografii uznaje się, iż jako pierwszy oddziałów przybocznych miał używać Scypion Afrykański Starszy (Publius Cornelius Scipio Africanus Maior). W czasie rządów triumwirów, mianowicie Oktawiana, Marka Antoniusza (Marcus Antonius) i Marka Lepidusa (Marcus Aemilius Lepidus), również tworzone były na polach bitewnych ich własne oddziały przyboczne, które składały się z weteranów, czyli evocati. Ten moment jest na pewno bardzo istotny dla późniejszych losów kohort pretoriańskich. Być może w tym czasie Oktawian zdał sobie sprawę z potrzeby posiadania oddziałów przybocznych, co miało wpływ na decyzję, którą podjął, gdy został jedynowładcą. Reformy wojskowe podjęte przez Oktawiana Augusta bezpośrednio doprowadziły do stworzenia gwardii pretoriańskiej. Chciał on najlepszych żołnierzy, którzy mieli przydawać się zarówno podczas pokoju, jak i w czasie wojny. W 2 r. p.n.e. wybrani zostali dwaj pierwsi praefecti cohortes praetoriae, mianowicie Kwintus Ostoriusz Skapula (Quintus Ostorius Scapula) i Publiusz Salwiusz Aper (Publius Salvius Aper).

Na rewersie monety został wyryty napis: Augusta Bilbilis Ti(berius) Caesare L(ucius) Aelio Seiano
Na rewersie monety został wyryty napis: Augusta Bilbilis Ti(berius) Caesare L(ucius) Aelio Seiano

Organizacja kohorty pretorianów w czasach dynastii julijsko-klaudyjskiej wyglądała następująco. Mianem oficerów nazywano jednego bądź dwóch prefektów pretorianów, a także po jednym trybunie dla każdego z dziewięciu oddziałów i po 6 centurionów, również dla każdego z oddziałów. W typach jednostek wymieniano piechotę oraz występującą niekiedy jazdę. Było dziewięć oddziałów kohort, na które w przybliżeniu składało się łącznie 4500 mężczyzn. Tyberiusz (Tiberius Caesar Augustus) zarządził, iż do kohort pretoriańskich wstępować mogą mężczyźni pochodzący z Italii, zwłaszcza z Lacjum, Etrurii, Umbrii i z najstarszych kolonii. Za panowania Tyberiusza na początku 20 r. n.e. zbudowano obozy dla pretorianów, co uczynił za namową ówczesnego prefekta pretorianów Sejana, który w 23 r. n.e. rozproszone po mieście kohorty ściągnął do jednego obozu. Jak twierdził, zrobił to w celu ułatwienia wydawania rozkazów pretorianom, a także wierzył w to, iż zwiększy to ich morale.

Oktawian August
Oktawian August

Również istotnym elementem w organizacji gwardii pretoriańskiej jest wynagrodzenie. W czasach dynastii julijsko-klaudyjskiej wynagrodzenie wynosiło 750 denarów rocznie. Po śmierci Augusta Percenniusz, porównując wynagrodzenia żołnierzy, wytknął, iż pretorianie zarabiają dwa denary dziennie i po szesnastu latach kończą służbę. Żołnierze, którzy służyli w gwardii pretoriańskiej, mogli liczyć na dodatkowe pieniądze. Częstą praktyką było dawanie dodatkowego żołdu po dojściu do władzy nowego cesarza. W tym samym czasie legionista mógł liczyć na roczny zarobek w wysokości 225 denarów.

 

Zadania gwardii pretoriańskiej:

– bezpośrednia ochrona cesarza i jego rodziny

– zwalczanie spisków wymierzonych w cesarza i jego rodzinę

– funkcje reprezentacyjne (na różnego typu świętach)

– zadania porządkowe (np. w czasie igrzysk)

– zaangażowanie w wojnach

 

Zestawienie prefektów pretorianów

 

Prefekt Miejsce pochodzenia Funkcje pełnione przed prefekturą pretorium Daty sprawowania urzędu prefekta pretorium Funkcje pełnione po prefekturze pretorium Okoliczności śmierci Źródła
Kwintus Ostoriusz Skapula  

 

2r. p.n.e.-  

 

Cass. Dio
Publiusz Salwiusz Aper  

 

2r. p.n.e.-  

 

Cass. Dio
Waleriusz Ligus  

 

 

 

 

Cass. Dio
Lucjusz Sejusz Strabon  

 

14r. n.e.-15r. n.e. prefekt Egiptu  

Cass. Dio,

Suet.,

Tac.,  Ann.,

Vell. Pat

Lucjusz Eliusz Sejan Etruria  

14r. n.e.-31r. n.e  

skazany na śmierć przez cesarza Cass. Dio,

Suet.,

Tac., Ann.,

Vell. Pat

Kwintus Newiusz Makron  

Prefekt kohort wigilów 31r. n.e.-38r. n.e.  

skazany na śmierć przez cesarza Cass. Dio,

Suet.,

Tac., Ann.

Marek Arrecynus Klemens  

 

-41r. n.e.  

 

Katoniusz Justus  

centurion 41r. n.e.-43r. n.e.   zamordoway przez Messalinę Cass. Dio,

Tac., Ann.

 

Rufriusz Pollion  

 

41r. n.e.-  

 

Cass. Dio

 

Rufriusz Kryspinus  

 

47r. n.e. -51r. n.e.  

samobójstwo Tac., Ann.

 

Lucjusz Lusius Geta  

 

48r. n.e. -54r. n.e. prefekt Egiptu  

Tac., Ann.
Sekstus Afraniusz Burrus  

 

51r. n.e.-62.r. n.e.  

 

Suet.,

Tac., Ann.

Lucjusz Feniusz Rufus  

 

62.r. n.e.-65r. n.e.  

skazany na śmierć przez cesarza Tac., Ann.
Ofuniusz Tygellinus  

 

62.r. n.e.-68r. n.e.  

samobójstwo Cass. Dio,

Tac., Ann.,  Tac., Hist.

Gajusz Nimfidiusz Sabinus  

 

65r. n.e. -69r. n.e.  

zamordowany przez pretorian Tac., Ann.

Bibliografia

 

Źródła:

 

Gaius Suetonius Tranquillus, De vita Caesarum– Swetoniusz, Żywoty Cezarów, przeł. J. Niemirska-Pliszczyńska, Wrocław 1987.

 

Lucius Cassius Dio Cocceianus, Historia Romana- Kasjusz Dion, Roman History,

 

Marcus Velleius Paterculus, Historia Romana Paterkulus,  Historia Rzymska, przeł. E. Zwolski, Wrocław 1970.

 

Publius Cornelius Tacitus, Annales– Tacyt, Dzieła, przeł., S. Hammer, Warszawa 2004.

 

Publius Cornelius Tacitus, Historiae– Tacyt, Dzieła, przeł., S. Hammer, Warszawa 2004.

 

Monografie:

 

Bingham S. (1997): The praetorian guard in the political and social life of Julio-claudian Rome, The University of British Columbia.

 

Cary M., Scullard H. (1992): Dzieje Rzymu, Od czasów najdawniejszych do Konstantyna, przeł. Schwakopf J., Warszawa.

 

Krawczuk A. (1986): Poczet cesarzy rzymskich, pryncypat, Warszawa.

 

Le Bohec Y. (2000): The imperial roman army, przeł., Bate R., Londyn.

 

Łuć I. (2010): Excubiae principis. Geneza i zadania żołnierzy kohort pretoriańskich w starożytnym Rzymie, Poznań.