Skip to content

Ruch opozycyjny w Czechosłowacji po wydarzeniach Praskiej Wiosny – część II

Druga część artykułu o ruchu opozycyjnym w Czechosłowacji.

Komitet Obrony Niesprawiedliwie Prześladowanych (Výbor na obranu nespravedlivě stíhaných, VONS) utworzono w dniu 27 kwietnia 1978 roku. Czterdziestu czterech członków VONS walczyło w głównej mierze o poszanowanie praw człowieka. Podejmowali  szereg inicjatyw, udzielano pomocy prawnej i finansowej osobom prześladowanym, kierowano do KPCz komunikaty nawołujące do zaprzestania bezprawnego nadużywania władzy wobec obywateli. Wszelkie raporty VONS były publikowane na łamach biuletynu „Informace o Charte 77″ oraz nadawane przez zachodnie radiostacje, np. Radio Wolna Europa. Komitet zawiesił działalność w 1996 r.[1]

Pod koniec lat osiemdziesiątych zaczęły funkcjonować nowe ruchy na rzecz obalenia reżimu komunistycznego, przykładowo „Czeskie dzieci”, Inicjatywa Demokratyczna, Czechosłowacki Komitet Helsiński, Ruch na rzecz Wolności Obywatelskiej, Klub na rzecz Socjalistycznej Przebudowy „Odnowa”, Niezależne Stowarzyszenie Pokojowe – Inicjatywa na rzecz Demilitaryzacji Społeczeństwa, Pokojowy Klub im. Johna Lennona[2].

Pierwsze z nich  „Czeskie dzieci” (Hnutí České děti), aktywnie uczestniczyło w życiu czechosłowackiej opozycji politycznej, wydając i rozpowszechniając ulotki oraz zachęcając do udziału w demonstracji z okazji dwudziestej rocznicy inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. W kwietniu 1988 r. „Czeskie dzieci” opublikowały swój anarchistyczno – monarchistyczny manifest „Powrót króla” („Návrat krále”), w którym opowiadały się za przywróceniem monarchii. Co więcej uważały, że partie nie muszą posiadać żadnych programów politycznych, gdyż ich rządy po prostu powinny być albo dobre, albo złe[3]. Manifest podpisało dwudziestu ośmiu sygnatariuszy np. Petr Placák, Ivan Jirous, Josef Topol – były to przede wszystkim osoby wywodzące się z kręgów artystycznych. Według Placáka, ruch nie dążył do restauracji monarchii, niemniej głoszony przez nich rojalizm miał wyrażać odrzucenie kompromisu z reżimem[4].

Petr Placák (źródło: www.medziknihami.sk)
Petr Placák (źródło: www.medziknihami.sk)
 

Kolejnym był Ruch na rzecz Wolności Obywatelskiej (Hnutí za občanskou svobodu, HOS). Inicjatorem jego powstania był sygnatariusz Karty 77 oraz VONS – Rudolf Battěk. W deklaracji założycielskiej HOS nawoływał władze komunistyczne do wprowadzenia pluralizmu politycznego, otwarcia gospodarki państwowej na działalność małych i średnich przedsiębiorstw oraz apelował o wzmożoną ochronę środowiska, gdyż w tym czasie Czechosłowacja borykała się z poważnymi problemami ekologicznymi. Manifest został podpisany przez ponad sto osób. Z całą pewnością Ruch stanowił silne ogniwo krajowej opozycji[5].

Rudolf Battěk (źródło: zpravy.idnes.cz)
Rudolf Battěk (źródło: zpravy.idnes.cz)
 

Także pod koniec lat osiemdziesiątych Ota Veverka, Heřman Chromý oraz Stanislav Penc ogłosili powstanie Klubu Pokoju im. Johna Lennona. Bodźcem do jego powstania była inicjatywa praskiej młodzieży, która początkowo zbierała się w parku na Kampie, by oddać hołd Lennonowi (zginął w zamachu 8 grudnia 1980 r.) – zwolennikowi pacyfizmu i ruchów pokojowych. Działania te przybrały wymiar opozycyjno–polityczny w momencie,  gdy władze partyjne uznały Lennona za przedstawiciela wrogiego imperializmu, a tym samym jego „wyznawców” również zaczęto postrzegać z tej samej perspektywy[6].  Lennoniści zrzeszali głównie młodsze pokolenie opozycjonistów. Podobnie jak poprzednie ugrupowania domagali się  przestrzegania praw człowieka, praw  wolnościowych i pokoju. Rządowi zarzucali, iż „żyje w ciągłej sprzeczności między słowem a czynem”[7]. Współpracowali z Niezależnym Stowarzyszeniem Pokoju oraz czynnie uczestniczyli we wszelkiego rodzaju demonstracjach.

Mimo iż organizacje opozycyjne zrzeszały ludzi z różnych środowisk, to wspólnym mianownikiem ich poczynań była chęć jak najszybszego obalenia starego systemu komunistycznego, na rzecz wprowadzenia nowego – demokratycznego. Dzięki ich poczynaniom społeczeństwo czechosłowackie zostało pobudzone do działania, czego namacalnym dowodem były wydarzenia z 1989 r.

 

[1] http://www.vons.cz/en

[2] http://rok1989.pl/portal/r89/1179/8588/Czechoslowacja.html

[3]http://cs.wikipedia.org/wiki/Manifest_N%C3%A1vrat_kr%C3%A1le#Program_hnut.C3.AD

[4] P. Kenney, Rewolucyjny karnawał. Europa Środkowa 1989, Wrocław 2005, s. 224.

[5] B. Císařovská, R. Hlušičková, Hnutí za občanskou svobodu 1988–1989. Ústav pro soudobé dějiny AV ČR, Praha 1994, s. 25 – 34.

[6] P. Kenney, op. cit., s. 202.

[7] Základni prohláseni Mirového Klubu Johna Lennona, Biuletyn NMS, 6 lutego 1989, s. 15. – podaję za ibidem, s. 204.