Skip to content

Wanda Wasilewska – wielka bohaterka czy zdrajczyni?

Wanda Wasilewska, często nazywana ,,Liżydupą Stalina’’, charakteryzująca się ,,chłodną’’ urodą i ,, mocnym” słowem, przez wielu szanowana, ale nielubiana, pozbawiona kobiecej kokieterii, zapisała się na kartach polskiej  historii jako symbol…zdrady.  Wielka działaczka PPS, wiceprzewodnicząca PKWN, posłuszna powiernica Stalina. Wanda Wasilewska „wielka postać” PRL-u, kreowana przez komunistów na „wielki dogmat”. Była sławna w całej Europie. Ale czy takiej sławy można jej pozazdrościć?

 

,,Dziunia’’

Urodziła się 21 stycznia 1905 r. w Krakowie. Córka członka Polskiej Partii Socjalistycznej i redaktora wydawanego w Londynie ,,Przedświtu” oraz aktywnej działaczki PPS, a w czasie wojny kurierki oddziału wywiadowczego Legionów. Wanda miała dwie siostry, lecz to ona była tą najukochańszą córką –  małą ,,Dziunią’’. Po ojcu odziedziczyła zdolności pisarskie i to on był zawsze najbliższy jej sercu. Jako mała dziewczynka chorowała, więc rodzice często zabierali ją na wieś do Żarnówka koło Makowa Podhalańskiego.

 

Wanda była bardzo niesfornym dzieckiem. Nie stosowała się do poleceń babci czy rodziców. Nie liczyła się z jakimikolwiek nakazami czy zakazami. Jej okres dorastania był niezwykle trudnym czasem, okresem buntu. Wszystko to miało odbicie w późniejszych latach, kiedy Wanda podjęła pracę nauczycielską. Po ukończeniu gimnazjum w 1923 r. zaczęła studiować polonistykę. Była autorką wielu reportaży, opowiadań, książek dla młodzieży.

 

 

Wanda Wasilewska
Wanda Wasilewska

Studia i praca

W 1927 r. ukończyła studia polonistyczne, uzyskując stopień doktora, mimo to nie otrzymała etatu na uczelni. Podjęła pracę w szkole w Staniątkach koło Krakowa w ważnym ośrodku kultury duchowej, klasztorze sióstr benedyktynek. Bardzo szybko popadła w konflikt z siostrami zakonnymi, oskarżając je o złe traktowanie uczennic. W rzeczywistości dyscyplina, jaka panowała w szkole benedyktynek, nie była do zaakceptowania przez taką buntowniczkę, jaką była Wasilewska.

Konflikt przyczynił się do nieprzedłużenia umowy Wandzie. W 1928 r. urodziła córkę, po czym podjęła pracę w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Sobieskiego w Krakowie, a rok później przez  dwa lata pracowała w Prywatnym Seminarium Nauczycielskim im. Sebaldy Münnichowej w Krakowie. Jednak zbytnie zaangażowanie Wandy w sprawy polityczne spowodowały odsunięcie jej od szkolnictwa.

 

Cechy charakteru

Od najmłodszych lat wielka buntowniczka, nieznająca sprzeciwów – taka była Wasilewska. Liczne konflikty i brak pracy niczego ją nie nauczyło. Nie miała pokory w sobie..

Odbiciem cech charakteru była jej uroda, a raczej jej brak. Wysoka, szczupła, posiadająca męskie rysy twarzy, basowy głos, bijący chłód – idealnie odnajdywała się w męskim świecie komunistów.

 

Działalność polityczna

W 1934 r. jako jedna z kilku młodych osób weszła do Rady Naczelnej PPS. Brała udział w tworzeniu lewicowych gazet. W 1940 roku kandydowała do Rady Najwyższej ZSRR. Wasilewska od samego początku czuła sympatię do radzieckiego państwa, dlatego w roku 1942 r. Wanda włączyła się do walki z hitlerowskim wrogiem. Apelowała do Polaków będących w ZSRR, aby walczyli z okupantem po stronie Armii Czerwonej. Jako delegat Rady Najwyższej ZSRR uzyskała stopień wojskowy komisarza pułku. Radzieccy towarzysze docenili trud Wasilewskiej włożony w zorganizowanie Związku Patriotów Polskich oraz Pierwszej Dywizji Piechoty im Tadeusza Kościuszki. W 1944 r. została wiceprzewodniczącą Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego.

 

Zdrada narodowa

Gdy Armia Czerwona zaatakowała Polskę 17 września 1939 r., Wasilewska wyjechała na wschód, otrzymała obywatelstwo radzieckie i zamieszkała we Lwowie. Bardzo zaangażowała się w sprawy polityczne ZSRR, przystąpiła do wojny jako żołnierz Armii Czerwonej. Łączyły ją bliskie stosunki ze Stalinem, dlatego doprowadziła do powstania PKWN całkowicie zależnego od Sowietów. Po wojnie na stałe zamieszkała w Kijowie.

 

Główni działacze Związku Patriotów Polskich: Wanda Wasilewska, Alfred Lampe i gen. Zygmunt Berling (źródło: polskieradio.pl)
Główni działacze Związku Patriotów Polskich: Wanda Wasilewska, Alfred Lampe i gen. Zygmunt Berling (źródło: polskieradio.pl)

 

Przyjaciółka Demona  

Wasilewska była bardzo posłuszna Stalinowi, co często podkreślał Berling. Niejednokrotnie mówiła Stalinowi w twarz bardzo nieprzyjemne rzeczy, mimo to ten ją słuchał i zapraszał na oficjalne rozmowy. Wbrew propagandzie Wasilewska nie cieszyła się tak powszechnym uwielbieniem, jak przestawiało to wielu autorów. Była głównym narzędziem Stalina, to dzięki niej zdobył ,,zaufanie’’ wielu Polaków, którzy stanęli po stronie Czerwonych w walce z Hitlerem.  Wasilewska wiele razy wypowiadała się antypatycznie na temat Polski. Często podkreślała, że jest obywatelką radziecką i członkiem WKP, jednocześnie zastrzegając, że sprawami polskimi się już nie zajmuje.

 

Bibliografia:

 

  1. J. Moledna, Tajemnice życia prywatnego elity wczesnego PRL. Bierut i Wasilewska. Agent i dewotka, Bellona, Warszawa 2015
  2. H. Zatorska, Wanda Wasilewska, Warszawa 1976
  3. http://interia360.pl/ciekawostki/artykul/kobiety-w-historii-polski-wanda-wasilewska,67451
  4. http://www.sww.w.szu.pl/index.php?id=biografia_wanda_wasilewska
  5. A. Mrozik, Komuniści (nie) mają ojczyzny…”Wanda Wasilewska jako polska (anty)bohaterka narodowa, „Studia Litteraria et Historica” 2013