Skip to content

„Wojna domowa w Hiszpanii 1936-1939” T. Zubiński [recenzja]

 Minione stulecie to okres wielu  ważnych odkryć i znaczących wynalazków. Ale jest to również czas  wielkich wojen. Obok dwóch konfliktów światowych dochodziło do wielu sporów lokalnych. Jednym z nich była wojna domowa w Hiszpanii, która  toczyła się w latach 1936-1939. Mimo tego że swoim zasięgiem objęła głównie Półwysep Iberyjski, niewątpliwie miała konsekwencje dla całego kontynentu europejskiego.

          wojna domowa w hiszpanii

  Historia Hiszpanii I połowy XX wieku jest wciąż słabo znano polskiemu czytelnikowi.  Na polskim rynku wydawniczym znajdziemy niewiele pozycji dotyczących tego obszaru geograficznego, dlatego pojawienie się nowej pozycji ucieszy pasjonatów historii. Ukazana nakładem Wydawnictwa Poznańskiego książka „Wojna domowa w Hiszpanii 1936-1939” wyszła spod pióra Tadeusza Zubińskiego autora wielu publikacji prasowych, opowiadań oraz książek m. in. „Mitologia bałtyjska” (2009), „Mitologia estońska i litewska” (2011) czy „Generał Franco i jego Hiszpania” (2014).  Autor urodził się 1953 roku w Suchodowie. Jest pisarzem, eseistą, krytykiem oraz tłumaczem. Zdobył wielu nagród literackich, wśród których znajduje się Nagroda Konkursu Literackiego im. Stefana Żeromskiego.  Mieszkał w wielu krajach europejskich m.in. na Litwie, Łotwie, w Niemczech, Wielkiej Brytanii i Hiszpanii.

            Zubiński w pierwszych rozdziałach swojej pracy stara się ukazać czytelnikowi wydarzenia, które doprowadziły do trzyletniego bratobójczego konfliktu hiszpańskiego. Autor analizuje nie tylko sytuację polityczną Hiszpanii, ale także sytuację społeczną i ekonomiczną oraz położenie państwa hiszpańskiego na arenie międzynarodowej. Pisarz stara się prócz przedstawienia wydarzeń także oddać atmosferę panującą przed wybuchem  wojny domowej.

            Eseista szczegółowo opisuję przygotowania spiskowców do wybuchu powstania. Do szczególnie ciekawych wydarzeń należy tu przede wszystkim akcja mająca na celu przetransportowanie generała Franco z Wysp Kanaryjskich do Maroka Hiszpańskiego. Zubiński przedstawia również, w jaki sposób to właśnie Franco został  generalissimusem, najwyższym dowódcą powstania. Autor mówi o liczebności sił republikańskich oraz nacjonalistycznych oraz o tym w jaki sposób społeczeństwo hiszpańskie podzieliło się i dlaczego opowiedziało się  po wybranej stronie.

            Ważny element pracy Zubińskiego stanowi opis postawy poszczególnych państw Europy, a także Ameryki Północnej i Południowej. Bezsprzecznie stanowisko mocarstw światowych miało kolosalny wpływ na sytuację na froncie. Jak wiemy mimo podpisania układu o nieinterwencji w wojnie hiszpańskiej, wiele państw, często nieoficjalnie, wspierało militarnie lub finansowo walczące strony. Wśród nich prymat wiodły nazistowskie Niemcy, faszystowskie Włochy i radziecka Rosja. Zubiński wskazuje w swojej pracy, że konflikt hiszpański stanowił dla tych państw

poligon doświadczalny dla wypróbowania nowych rodzajów broni i strategii. Co więcej autor wykazuje się nie małą znajomością ówczesnego uzbrojenia. W swojej książce wskazuje, jakie formy pomocy poszczególnym stronom konfliktu przygotowały wskazane kraje. Eseista podaje również jaką cenę za  udzieloną pomoc musiała zapłacić strona nacjonalistyczna i republikańska.   Prócz kosztów finansowych, wskazuje także w jaki sposób państwa zaangażowane w konflikt wpływały  na politykę prowadzoną przez obie strony konfliktu oraz w jaki sposób realizowały własne cele.

            Jak wiadomo mimo zadeklarowanej neutralności wielu państw ich mieszkańcy, często na własną rękę, jako ochotnicy udawali się do zwaśnionej Hiszpanii. Zubiński podaje, że w walkach brali udział obywatele ponad 70 państw. Wśród nich znajdziemy też Polaków, którzy również mieli swój udział  w konflikcie.  Autor opisuje liczebność poszczególnych narodowości oraz to w jaki sposób powstawały oddziały złożone z cudzoziemców. Dodatkowo charakteryzuje poszczególne jednostki oraz ukazuje jakie problemy zachodziły między towarzyszami broni. Wskazuje także na niesnaski między sojusznikami oraz walkę o dominację.

            Warto zauważyć, że Zubiński w swojej pracy ukazuje nie tylko czynne zaangażowanie przedstawicieli rożnych nacji, ale również wsparcie moralne. Elity poszczególnych państw, i nie tylko, były zwolennikami wybranej strony. Autor wskazuje na polityków i ludzi nauki, sztuki i kultury, którzy sympatyzowali z poszczególnymi ugrupowaniami walczącymi w państwie hiszpańskim. Szczególną uwagę poświęca ludziom pióra – dziennikarzom i korespondentom, przebywającym w wojennej Hiszpanii, ale również pisarzom. Wielu z nich nie ograniczało się jedynie do walki propagandowej, ale brało czynny udział w walkach m.in Ernest Hemingway czy George Orwell. Zubiński wskazuje również dzieła, które zrodziły się na fali popularności konfliktu, a szeroko omawiane przez społeczeństwa europejskie i amerykańskie. Nie zapomina też o utworach powstałych po wojnie, zwłaszcza o wspomnieniach uczestników wydarzeń.

            W swojej pracy Zubiński  stara się nie faworyzować żadnej ze stron konfliktu, chociaż łatwo można domyślić się jego poglądów politycznych. Ukazuje jednocześnie mocne strony, jak i porażki oraz błędy republikanów i nacjonalistów. Nie waha się wskazać okrucieństwa jednej i drugiej strony.

            Zubiński na ostatnich kartach swojej pracy dokonuje bilansu strat po stronie republikańskiej i nacjonalistycznej. Wskazuje szacunki liczbowe różnych uznanych na świecie badaczy wojny domowej w Hiszpanii. Opisuje „krajobraz po bitwie” – nie tylko prawdopodobne liczby zabitych, rannych i więzionych, ale również straty materialne i moralne. W krótkich słowach wskazuje co stało się z przegranymi bratobójczej wojny.

            Niewątpliwie za atut pracy można uznać załączone do wydania fotografie oraz mapy, pozwolające czytelnikowi uzmysłowić sobie przebieg działań wojennych oraz  wyobrazić atmosferę panującą w czasie hiszpańskiej wojny domowej. Dodatkowym plusem jest indeks osobowy, który w szybki sposób pozwala odnaleźć, wśród wielu postaci ukazanych przez Zubińskiego,  informacje na temat danych uczestników konfliktu.

            Jeśli ktoś poszukuje w tej pozycji zagadnień związanych z wojskowością, może go czekać lekki zawód. Zubiński w swojej pracy skupia się głównie na postaci odgrywających rolę w konflikcie „białej” i „czerwonej” Hiszpanii. Właściwie jego książka stanowi swego rodzaju zbiór bohaterów wojny. Prawie każda wymieniona przez autora osobistość została opisana i scharakteryzowana. Pisarz wielokrotnie przytacza różne anegdoty, porównania oraz ciekawostki dotyczące życia prywatnego osób czy opisywanych wydarzeń.  W pewnym sensie można odnieść wrażenie, że Zubiński stara się popisać swoją erudycją i przekazać każdą zasłyszaną historyjkę.

            Książkę trzeba traktować z lekkim przymrużeniem oka. Można by było przyczepić się chociażby do  niekonsekwencji w tworzeniu przypisów. Jednak nie jest to praca stricte historyczna, prędzej popularnonaukowa lub publicystyczna, i w taki też sposób należy ją odbierać.  Jednak nie można zarzucić autorowi nieznajomości źródeł oraz literatury, zwłaszcza hiszpańsko- i anglojęzycznej.  Dlatego czytelnika, zainteresowanego tematyką, bądź zachęconego przez Zubińskiego do pogłębienia wiedzy na temat konfliktu z lat 1936-1939,  zmartwi brak bibliografii lub choćby wskazówek bibliograficznych.

            Autor nie boi się poruszać trudnych tematów, a często soczystym językiem komentuje wydarzenia i zachowania bohaterów konfliktu. Niewątpliwie książka Zubińskiego  stanowi dzieło ciekawe i wartościowe. Styl autora powoduje, że książkę czyta się z lekkością. Niewątpliwie ukazuje, że konflikt niejako „dwóch” Hiszpanii nie jest problemem łatwym i do końca rozstrzygniętym, oraz  zmusza do   dłuższego zastanowienia się nad przedstawionym zagadnieniem.

Tytuł: „Wojna domowa w Hiszpanii 1936-1939”

Autor: Tadeusz Zubińskie

Wydawnictwo: Wydawnictwo Poznańskie

Rok wydania: 2015

Link do strony wydawnictwa