Skip to content

„Żywiąc wojnę. Logistyka od Wallensteina do Pattona”, Martin van Creveld [recenzja]

W trakcie zajęć z historii, bez znaczenia, na jakim etapie edukacji, poznajemy zazwyczaj informacje odnoszące się do sztuki operacyjnej oraz taktyki wojennej. Przyswajamy teorię prac przygotowawczych do działań wojennych, prowadzenie kroków mających za zadanie zgrupować wojska, w celu osiągnięcia zrealizowania strategii danego planu. Niestety sprawy związane z szeroko pojętą logistyką wojenną są spychane na margines lub w ogóle nieuwzględniane w omawianiu zagadnień wojskowych w trakcie edukacji.

Zywiac wojne 800

Niewiele ukazało się pozycji, traktujących o logistyce. Zagadnienie to często pomijane okazało się, jak pokazuje historia, elementem, który często przesądzał wynik planowanej i realizowanej kampanii wojskowej. W dziejach odwrócone zostały losy nie jednej operacji. Mimo świetnego oręża i perfekcyjnie wyszkolonej armii doświadczeni dowódcy odnosili druzgocące porażki. Przegrane świadczyły o zignorowaniu elementu działań wojennych, jakim była logistyka, a w efekcie niejednokrotnie przesądzały o dalszej karierze tych wojskowych.

Omawiana publikacja jest wydaniem wznowionym i uzupełnionym. Martin van Creveld pracował nad nią przeszło trzy dekady temu, jak sam mówi: Trzydzieści lat to dużo. Choć niektóre rzeczy zmieniły się niewiele, inne przekształciły się nie do poznania[1]. Pierwsze wydanie z lat 70. składało się z ośmiu rozdziałów, odnoszących się do kampanii w różnych okresach historycznych. W drugim wydaniu autor dopisał rozdział dziewiąty, mający na celu uzupełnić wiedzę o logistykę wojenną po 1945 roku, umiejscowić książkę na tle obecnej literatury oraz, co najważniejsze, przedstawić zmiany w badaniach nad logistyką wojenną.

Pierwszy rozdział, najrozleglejszy czasowo, przedstawia zagadnienia z perspektywy konfliktów wojennych XVII i XVIII wieku, często wzbogacanych o informacje odnoszące się do wojen XVI-wiecznych. Van Creveld dużo miejsca poświęcił wojnie trzydziestoletniej, walce o sukcesję hiszpańską oraz Johnowi Churchillowi, księciu Marlborough i jego kampanii 1704 roku. W trakcie omawiania tych działań przedstawia przyczyny i uwarunkowania wprowadzenia systemu kontrybucji oraz XVII- i XVIII-wieczną rolę wewnętrznej sieci wodnej, jaką stanowią rzeki w kwestii zaopatrywania armii.

Kolejny rozdział traktuje o logistyce XIX wieku w czasach epoki Napoleona. Autor w niezwykle jasny sposób pokazuje uwarunkowania logistyczne wygranej w 1805 roku i przegranej Cesarza Francuzów w trakcie wyprawy na Rosję w roku 1812. W tej części pracy poznamy nową taktykę, czyli niemalże zrezygnowanie z przeważających do tej pary oblężeń, na rzecz doprowadzania do bezpośrednich starć. Niezwykle ciekawe w tym rozdziale jest porównanie zasad płatności za towary w czasach Napoleona, do płatności realizowanych przez księcia Marlborough.

Trzeci rozdział jest o kampaniach drugiej połowy XIX wieku, a więc austriacko-pruskiej z 1866 roku i zaledwie cztery lata później stoczonej wojnie francusko-pruskiej. W tej części van Creveld dąży do pokazania, czy i w jakim stopniu upowszechnienie się kolei miało wpływ na prowadzenie wojen. Zaznacza, iż wbrew panującej opinii to Rosjanie jako pierwsi zaczęli korzystać w trakcie działań wojskowych z możliwości, jakie daje kolej. Dopiero potem skorzystali z niej Austriacy i Francuzi. Niechętni do novum byli Prusacy, którzy obawiali się o system twierdz, bali się dopuszczenia do szybkiego przemieszczania armii po ich terytorium.

W następnej części publikacji autor stara się przedstawić ogromne zmiany, jakie wydarzyły się w logistyce wojennej na przestrzeni ponad czterech dekad, od 1871 do 1914 roku. Omówione zostały nowości w systemie uzbrojenia, zmiany w ilości wykorzystywanej i transportowanej amunicji oraz zwiększaniu gromadzonych zapasów żywnościowych. Całość oparta została o Plan Schlieffena, realizowany przez niego, a później modyfikowany przez generała Moltkego młodszego.

W piątym rozdziale van Creveld przedstawia czasy rozwoju niemieckiej armii od 1933 roku do początku II wojny światowej. Najwięcej miejsca poświęca na szczegółowe omówienie wprowadzania i realizacji planu Barbarossa. Nie zabrakło uwag o logistycznych przyczynach klęsk, przez problemy z dostarczaniem zapasów na linię frontu, systematycznie poruszającą się na wschód, czy nieprzygotowanie wojsk do warunków klimatycznych panujących w Rosji.

Rozdział szósty stanowi omówienie klęski logistycznej w trakcie działań wojennych Rommla na północy Afryki. Van Creveld przytacza przyczyny pierwszych komplikacji wojennych na terenach pustynnych. Na końcu rozdziału przedstawia ich skutki, które ze względu na złą logistykę na oddalonych terenach, skazane były na niepowodzenie.

W kolejnej części autor skupia się na końcówce II wojny światowej, działaniach prowadzonych w Normandii, realizacji operacji „Overlord”, a co za tym idzie omawia poczynania generała Pattona, na którym kończy się zakres książki zakreślony w jej tytule.

W dalszej części znajduje się kilkunastostronicowe podsumowanie, po którym w rozdziale dziewiątym van Creveld dopisał zmiany w logistyce wojennej po 1945 roku oraz m.in. przedstawił postęp w badaniach na polu logistyki i uzasadnił konieczność ciągłej ich realizacji.

Podsumowując, książka jest warta polecenia dla każdego, kto interesuje się wojskowością, gdyż przedstawia mało znany jej obszar. Logistyka, to wciąż niemalże nieobecna w literaturze część sztuki wojennej. Cieszy, że praca ukazała się w Polsce, w serii Biblioteka Wojskowa. Na uwagę zasługuje również bardzo dobre tłumaczenie dra Jana Szkudlińskiego. Zachęcam zatem do lektury nad pracą Martina van Crevelda.

 

Tytuł: „Żywiąc wojnę.Logistyka od Wallensteina do Pattona”

Autor: Martin van Creweld

Wydawnictwo: Wydawnictwo Erica

Rok wydania: 2014

Link do strony wydawnictwa

 

[1] M. van Creveld, Żywiąc wojnę. Logistyka od Wallensteina do Pattona, 2013, s. 313.