Skip to content

Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie

Akt końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie podpisano w Helsinkach 1 sierpnia 1975 roku przez 35 przywódców krajów Europy i Ameryki Północnej[1]. Przyczyną zwołania KBWE była sytuacja polityczna w Europie po II wojnie światowej oraz próba budowy ogólnoeuropejskiego systemu bezpieczeństwa w wyniku załamania się wcześniejszego systemu. Pomysł powstania konferencji zrodził się w latach 60. XX w., dla dobra Europy należało nawiązać współprace z państwami, które należały do NATO i Układu Warszawskiego.

Konferencja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie została zgłoszona 14 grudnia 1964 r.  przez Adama Rapackiego  na Zgromadzeniu ONZ[2]. Szczególne znaczenie dla budowy nowego systemu miały m.in. rozpad Układu Warszawskiego, brak równowagi w Związku Radzieckim i w Europie Środkowo- Wschodniej, współpraca zachodnioeuropejska, oraz  integracja subregionalna w Europie.

Niemieccy przedstawiciele podczas Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w Helsinkach (źródło: ferdinandlassalle.eu)
Niemieccy przedstawiciele podczas Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie w Helsinkach (źródło: ferdinandlassalle.eu)

 

Dialog, który powstał między Wschodem a Zachodem, czyli między USA a ZSRR  dotyczył stosunków rządowych i pozarządowych między partiami, parlamentami i ich organizacjami[3].

Należy wspomnieć, że wiele elementów starego układu stało się częściami nowego systemu bądź odgrywały znaczącą rolę, m.in. Pakt Północnoatlantycki oraz instytucje Europy Zachodniej. Ważnym segmentem był rozłam cywilizacyjno-gospodarczy Wschód- Zachód, który można zauważyć dzisiaj, a nawet stwierdzić, że się pogłębia[4].

Niektóre z państw twierdziły, że system powinien być tworzony stopniowo i rzeczowo. Byli oni przekonani, że system powinien również obejmować obszar stosunków politycznych, wojskowych, gospodarczych, ekologicznych, ochrony praw człowieka oraz społecznych.             Państwa Europy Środkowo-Wschodniej pragnęły uczynić z Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie fundament nowego systemu. Proces KBWE zapewniał równość wszystkich uczestników. Kraje Europy Środkowo-Wschodniej spodziewały się zbyt wiele i chciały osiągnąć to w jak najkrótszym czasie[5]. Natomiast kraje należące do NATO uważały, że mechanizm KBWE pozwalał na kreowanie nowego systemu krok po kroku, oraz spożytkowanie sukcesów Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie bez usuwania wcześniejszych struktur[6].

W Helsinkach stworzono następujące zasady:

  • Nienaruszalność granic
  • Pokojowe rozwiązanie sporów
  • Nieingerowanie w sprawy wewnętrzne
  • Suwerenna równość
  • Powstrzymanie się od użycia siły lub groźby
  • Integralność terytorialna państw
  • Poszanowanie praw i wolności człowieka
  • Kooperacja między państwami
  • Prawo do samodzielności i równouprawnienie państw.

Większość spraw omawianych podczas spotkań KBWE dotyczyły praw człowieka m.in. swobodnego wyjazdu z kraju, możliwość powrotu, swobód religijnych, prawa mniejszości narodowych, prawo do tworzenia i należenia do organizacji.

Państwa socjalistyczne chciały wprowadzić prawa społeczne, ekonomiczne i kulturalne, takie jak zwalczanie bezrobocia, bezdomności oraz analfabetyzmu[7]. Polska i kraje socjalistyczne żądały złagodzenia polityki paszportowej i wizowej, które umożliwiałyby bezproblemowe wyjazdy.

Podczas spotkań w Wiedniu  w 1986-1989 roku poszukiwano sposobu, aby rozwiązać problem z rozwojem ogólnoeuropejskim współpracy gospodarczej, technologicznej i ochrony środowiska, co wzbudziło niechęć krajów zachodnich[8]. Dokument ostateczny wprowadził tzw. „ludzki wymiar”, rozpoczął on proces kreowania ogólnoeuropejskiego systemu ochrony praw człowieka[9].

Istnieje dużo powodów, dla których Polska powinna aktywnie uczestniczyć w rozmowach na temat „ludzkiego wymiaru”, przez doświadczenie z 50 lat, Polska ma prawo do opinii na rzecz etycznych i humanitarnych relacji społecznych. Zasadniczo stanowisko Polski względem „ludzkiego wymiaru” KBWE powinno posiadać dwie warstwy: adaptacyjną oraz udoskonaloną. W pierwszej Polska powinna zaakceptować i poprzeć propozycje, które zmieniają na lepsze prawa człowieka[10]. W drugiej warstwie Polska powinna być aktywna w strefie praw człowieka, powinna opierać się przede wszystkim na interesach państwa, które powstają z teraźniejszych problemów rozwoju.

Głównym interesem Polski na terytorium „ludzkiego wymiaru” stosunków pomiędzy krajami KBWE zarysowuje się w związku z masowymi migracjami Polaków do państw zachodnich w celach zarobkowych[11].

Europa jako humanistyczny ogół dojrzewa do aprobacji zbiorowych ideałów oraz standardów moralnych odnoszących się do stosunków międzynarodowych. Niewykluczone zdarza się przejście do uszanowania w stosunkach międzynarodowych, sprawiedliwości i respektowania wartości, dla dobra wspólnoty.

[1] Socialdemokracja Europy Zachodniej wobec procesu KBWE, pod.red. K. Kika, Warszawa 1988,  s.12.

[2] M. Grela, L. Kościuk, R. Kuźniar, Z. Lachowski, S. Michałowski, H. Ognik, E. Staniewski,  Perspektywy wykorzystania KBWE dla ustanowienia w Europie nowego systemu bezpieczeństwa/przed „szczytem” KBWE w Paryżu, Warszawa 1990, s. 3.

[3]  Socialdemokracja…, s.11.

[4] M. Grela, L. Kościuk, R. Kuźniar, Z. Lachowski, S. Michałowski, H. Ognik, E. Staniewski,   op. cit., s.4.

[5] M. Grela, L. Kościuk, R. Kuźniar, Z. Lachowski, S. Michałowski, H. Ognik, E. Staniewski,   op. cit., s.5.

[6] Ibidem,  s. 6-9.

[7] Socialdemokracja…, s.32.

[8] Ibidem, s.33.

[9]  M. Grela,L. Kościuk, R. Kuźniar, Z. Lachowski, S. Michałowski, H. Ognik, E. Staniewski, op. cit., s.33.

[10] M. Grela, L. Kościuk, R. Kuźniar, Z. Lachowski, S. Michałowski, H. Ognik, E. Staniewski, op. cit., s.35.

[11] Ibidem, s.6.